Autogobierno y administración directa de recursos públicos
Estas consultas se derivaron de en un primer momento de la reforma a los artículos 116, 117 y 118 de Ley Órganica Municipal del Estado de Michoacán de Ocampo del 20 de marzo de 2021, en la que se estableció el derecho de autogobierno y administración de los pueblos indígenas del Estado de Michoacán, que contaran con el carácter de Tenencia.
Posteriormente, el 12 de junio de 2023, se reformó el Título Tercero, Capítulo único del Libro Sexto, para conformarse por el artículo 330 incisos A, B, C y D, del Código Electoral del Estado de Michoacán de Ocampo, en el mismo sentido. Finalmente, el 17 de diciembre de 2024, se reformó el artículo 3 de la Constitución Política del Estado Libre y Soberano de Michoacán de OcampoConstitución Política del Estado Libre y Soberano de Michoacán de Ocampo,en la que se reconoció el derecho de la administración directa del presupuesto y el ejercicio de funciones de gobierno por parte decomunidades indígenas con carácter de tenencias y Encargaturas del Orden Independientes.
A la fecha se han realizado 37 consultas en esta modalidad, de las cuales 32 comunidades han optado por autogobernarse y administrar de manera directa sus recursos públicos y 5 comunidad por continuar bajo la administración del ayuntamiento respectivo; asimismo, de las 37 comunidades, 32 tienen el caracter de Tenencia y 5 de Encargatura del Orden Independiente (Carpinteros, Ticuiz, Chapa Nuevo, El Moral y Xhániro).
Dichas comunidades se enlistan en la siguiente tabla:
| Cons | Comunidad | Municipio | Fecha de consulta | Determinación | Acuerdo de validez | Ficha de Consulta (Enlace) |
|---|---|---|---|---|---|---|
1 | San Ángel Zurumucapio | Ziracuaretiro | 21 de mayo de 2021 | Sí | IEM-CG-232/2021 | |
2 | La Cantera | Tanganandapio | 30 de mayo de 2021 | Sí | IEM-CG-249/2021 | |
3 | Ocumicho | Charapan | 01 de junio de 2021 | Sí | IEM-CG-250/2021 | |
4 | Jarácuaro | Erongarícuaro | 29 de agosto de 2021 | Sí | IEM-CG-265/2021 | |
5 | Turícuaro | Nahuatzen | 26 de septiembre de 2021 | Sí | IEM-CG-267/2021 | |
6 | Angahuan | Uruapan | 24 de octubre de 2021 | Sí | IEM-CG-269/2021 | |
7 | Donaciano Ojeda | Zitácuaro | 27 de octubre de 2021 | Sí | IEM-CG-277/2021 | |
8 | Crescencio Morales | Zitácuaro | 28 de octubrede 2021 | Sí | IEM-CG-278/2021 | |
9 | Janitzio | Pátzcuaro | 17 de noviembre de 2021 | Sí | IEM-CG-274/2021 | |
10 | Carapan | Chilchota | 13 de marzo de 2022 | Sí | IEM-CG-16/2022 | |
11 | Jesús Díaz Tsirío | Los Reyes | 20 de marzo de 2022 | Sí | IEM-CG-17/2022 | |
12 | Zacán | Los Reyes | 08 de mayo de 2022 | Sí | IEM-CG-27/2022 | |
13 | Nuevo Zirosto | Uruapan | 19 de junio de 2022 | Sí | IEM-CG-33/2022 | |
14 | San Francisco Peribán | Peribán | 03 de julio de 2022 | Sí | IEM-CG-35/2022 | |
15 | Santiago Azajo | Coeneo | 23 de octubre de 2022 | Sí | IEM-CG-43/2022 | |
16 | Sicuicho | Los Reyes | 06 de noviembre de 2022 | Sí | IEM-CG-46/2022 | |
17 | San Matías el Grande | Hidalgo | 22 de enero de 2023 | Sí | IEM-CG-05/2023 | |
18 | El Coire | Aquila | 27 de enero de 2023 | Sí | IEM-CG-06/2023 | |
19 | San Cristóbal | Ocampo | 12 de febrero de 2023 | Sí | IEM-CG-07/2023 | |
20 | San Bartolo Cuitareo | Hidalgo | 26 de febrero de 2023 | No | IEM-CG-12/2023 | |
21 | Pamatácuaro | Los Reyes | 7 de mayo de 2023 | Sí | IEM-CG-029/2023 | |
22 | San Isidro | Los Reyes | 7 de mayo de 2023 | Sí | IEM-CG-029/2023 | |
23 | Carpinteros | Zitácuaro | 23 de julio de 2023 | Sí | IEM-CG-044/2023 | |
24 | Isla de Tecuena | Pátzcuaro | 19 de agosto de 2023 | Sí | IEM-CG-047/2023 | |
25 | Tupátaro | Huiramba | 15 de noviembre de 2023 | Sí | IEM-CG-77/2024 | |
26 | Tomendán | Taretan | 21 de enero de 2024 | Sí | IEM-CG-20/2024 | |
27 | Isla de Urandén | Pátzcuaro | 14 de septiembre de 2024 | Sí | IEM-CG-241/2024 | |
28 | Capula | Morelia | 7 de noviembrede 2024 | No | IEM-CG-302/2024 | |
29 | Jucutacato | Uruapan | 4 de diciembrede 2024 | Sí | IEM-CG-302/2024 | |
30 | San Felipe de los Alzati | Zitácuaro | 2 de marzo de 2025 | No | IEM-CG-41/2025 | |
31 | Santa Ana Zirosto | Uruapan | 23 de agosto 2025 | Sí | IEM-CG-51/2025 | |
32 | El Ticuiz | Coahuayana | 12 de julio 2025 | No | IEM-CG-134/2025 | |
33 | Chapa Nuevo | Salvador Escalante | 23 de agosto 2025 | Sí | IEM-CG-134/2025 | |
34 | San Miguel del Monte | Morelia | 12 de octubre de 2025 | No | IEM-CG-142/2025 | |
35 | Opopeo | Salvador Escalante | 19 de octubre de 2025 | Sí | IEM-CG-151/2025 | |
36 | El Moral | Tingüindín | 11 de enero de 2026 | Sí | IEM-CG-03/2026 | |
37 | Xhániro | Tingüindín | 11 de enero de 2026 | Sí | IEM-CG-04/2026 |